A moqueta da cultura (2018)

Nas primeiras edicións do Culturgal non había moqueta. Baixo os pés dos visitantes estaba o cemento do pazo e esta perspectiva de horizontalidade e falta de postureo, esa perspectiva tan galega de que o cemento é o arranxo de tantos problemas do país, tiña consecuencias inesperadas: rebaixaba a temperatura do ambiente. O cemento é así: quita a auga dos camiños, pero non é moi confortable nos interiores.

Rexistra #PisoFranco

Se estás lendo é que tes descargado #PisoFranco. Se non o fixeche, rexistra a túa conta para que se conserve en caso de cambio de aparello e para que se manteñan as marcas de textos xa lidos. Só tes que ir a perfil, poñer o correo electrónico e un contrasinal. É de balde.

Revolver en Revolver (pronunciado Revólver)

É verdade: Apple Corps espreme o catálogo de The Beatles ata un nivel que, por veces, parece excesivo. Novas mesturas cada catro anos e estas edicións obrigadas a descubrir algo novidoso na discografía máis coñecida do planeta. Pero hai unha máxima que veu funcionando até o de agora: na música popular The Beatles son o canon e quedaron sos no seu nivel. A pregunta ben pode ser cantos grupos na historia soportarían este grao de atención? Agora toca Revolver que probablemente é o disco máis sorprendente do cuarteto.

Ninguén será salvado

Mentres dura a canción van subindo as preguntas como outra forma de afirmación. Despois dunha crise sanitaria virá outra crise económica e os maniqueísmos misericordiosos do capital desaparecerán do horizonte das explicacións. E a relativa piedade para xente que morre de ter un virus xa non contará para a xente que morra por non ter …

Ritmo de vida

Hai agora seis anos que marchou Narf. (15 de novembro de 2016). Unha lembranza mínima e unha canción. Narf estaba libre de pecado. Musicalmente. O resto non é cousa miña. Narf estaba libre de pecado porque de cando en vez marchaba  e case non nos dabamos conta. E logo volvía e case tiñamos que preguntarlle …

Sen memoria non nos queda paraíso

En Muros xa non hai paraíso. Agora hai un supermercado. Fomos cambiando as salas de festa por tendas e o mesmo temos que entender que cambiamos un modelo de ocio de tocarse por un de gastar. Ese é o punto de partida para a última obra de Chévere, Eroski Paraíso. Que, como todo nestes días, sucede …

Chévere rememoriza

Chévere rememoriza e nós atendemos. Rememoriza e a parodia foi cara a eles, porque non hai mellor xeito de explicar o mundo que como unha parodia que só admite humor desesperado. O humor é deles, pero a desesperación xa sabedes a quen lle corresponde. Quizais o tempo non exista. Pode que sexa unha dimensión manipulable. …

Así que pasaron trinta anos

Hai cinco anos Chévere cumpría trinta. Agora van polos trinta e cinco e entre exposicións, desembarcos, libros, películas e que o mal non acouga non dan feito a documentar a realidade que tanto se disimula. Fagamos memoria da memoria.

Gore Tex

Buonarroti e Shakespeare rondaron explicar este instante no que o relativo contacta co absoluto. Aludiron a ese intre no que a forza superior deixa escapar algo da súa enerxía en favor de quen é devoto. Os dous deambularon o asunto do traspaso  da potencia, aínda tendo en conta que ningún tivo experiencias forzadas co sistema …

7 | Casa por casa

Cando rapaz, o seu pai moito se burlaba dos que tiñan por oficio andar casa por casa vendendo cousas. Non lle parecía un traballo respectable. Avón chama. Pero estamos en campaña e toca porta por porta. O alcalde decide o reparto de terras, escolle os que sabe que son dos del e para o resto, …

Pensar demasiado

Penso que era Kundera quen facía apoloxía do xesto. Falo de memoria pouco selectiva porque non o lin tanto. Penso que falaba dos acenos como un marco espacial que permanece e que nós, non sendo mansos, deberiamos mover a base de sachos. Penso que era Kundera quen facía unha interpretación sideral deses acenos que son …

No peto dunha americana

Un día gardei un libro de Cortázar no peto inferior dunha americana. A americana non viñera de lugar ningún de América. Atravesara o océano Índico nun barco con nome estranxeiro, coas solapas como ollos vietnamitas. O libro acomodou alegremente o seu anguloso carácter entre un bolígrafo, dúas facturas impagadas que un señor con bigote cravara …

Perralleirismo continuado (redux)

Continuamos para bingo. Segunda oportunidade para o perralleirismo. O humor parece sempre o mesmo, pero a culpa é nosa por non cambiar. Sempre estamos ao lonxe. Máis iguais que parecidos Sempre ao lonxeSala Nasa21 de setembro de 2006 A nova montaxe de Mofa e Befa é unha obra de tese. A tese é que somos …

A marquesina de Griñón

Hai tantas cousas das que asustarse que o que asusta é que a xente non estea asustada. Hai tantas cousas das que asustarse que quizais prefiramos mirar a outro lado e reparar na infidelidade dunha parella á que se lle faltaba algo non eran cartos, nin atencións, nin micrófonos e quizais tampouco un tipo de intelixencia relacionada coas comenencias de clase. Os ricos tamén sofren. O que non teño claro é por que hai que terlles lástima. Poñer un filtro a todo. Como para non decatarse.

Perralleirismo continuado (reload)

O Fiot de Carballo declarou o ano Mofa e Befa aproveitando que xa pasaron trinta desque comezou o perralleirismo a dar leccións ambulantes. Anda a cultura galega recapitulando e, segundo en que bairros, algo nostálxica ou quizais melancólica de todo o que puido ser e foi o que foi. Para non contribuir a ese estado …

Comer co parte

Poño o xantar na mesa ao tempo que prendo o televisor e o mundo ofréceme o seu catálogo cotián de crueldade, malicia, frivolidade e deporte sobre a empanada de atún e un pouco de polo requentado. Vai todo por xunto e aínda teño que ir tomando a molestia de categorizar cada parte antes de decidir …

Teoría do botón nuclear

O asunto está así: mentres debatemos o próximo inverno dos descontentos, mentres centramos a atención na cesta de produtos básicos tentando corrixir problemas en destino cando deberían corrixirse en orixe, alguén abre a Wikipedia (que segue pedindo aportacións para o saber común) e encontra que hai nove países no mundo con armamento nuclear. Que no mundo hai nove maletíns con nove botóns como nove portas a un final con apocalipse. A diferenza agora é que un deses nove acaba de advertir que para que as armas sirvan para algo hai que estar disposto a usalas.

RVB contra o universo mundo

Sempre quería ter unhas palabras co mundo. Pero o mundo tiña certa manía de esquivalo. Entón subíase a uns cachos de madeira cravada, unhas veces con nariz de pallaso e outras non, e o mesmo falaba co apóstolo que co universo. Non recordo que prometera nunca ser amable, pero si era bastante de tratar a …

O home que escribiu aquí

A estas alturas do século XXI non sei se o que procede é preguntarnos como é a obra de Roberto Vidal Bolaño, como foi a súa evolución, cales foron os rastros que deixou, canto de artístico ou canto de práctico houbo nas súas decisións ou cantas das súas circunstancias vitais foron determinantes en facer unhas escollas ou outras. Quizais o procedente en setembro de 2022 sexa facernos a mesma pregunta que nos faría el: que fixemos nós. Que fixemos nós nos últimos vinte anos en xeral e que fixemos nós nestes vinte anos coa obra de Roberto Vidal Bolaño en particular. Estou seguro de que hai un verbo que resumiría unha gran parte das respostas e, aínda sendo verdade, non deixaría de ser escapista: resistir. Resistir, resistimos todos e estamos aquí, aínda que este aquí non tería nada conforme a RBV.

Días de furgoneta

Roberto Vidal Bolaño non é un escritor chileno. En setembro de 2022 cúmprense 20 anos da súa morte que, de xeito evidente, foi temprana. Tiña 52 anos e unha amplísima e variada carreira como autor teatral, director, actor de teatro e cine, como crítico de cine adiantado, como axitador de maiorías e un peso definitivo no feito de que o teatro galego pasase de ser unha dedicación máis ou menos excéntrica a un exercicio profesional, esixente e esixible. As dimensións de Vidal Bolaño (Santiago de Compostela 1950-2002), que nunca publicou en Anagrama, eran grandes no físico e no literario. Pero os autores teatrais están máis pendentes do día a día dos seus personaxes (e de dar de comer aos intérpretes) que do arquivo das súas obras literarias. Deste xeito dáse o suxestivo paradoxo de que sendo Vidal Bolaño un dos escritores con máis obra e cunha obra argumentalmente máis variada, máis contemporánea, máis participativa, con todo, e malia o moito que escribiu, ténselle en menos en conta que se fose un narrador con menos de catro novelas.

O teatro galego é conservador cos dramaturgos

Para Roberto Vidal Bolaño, Saxo tenor foi un cambio de rumbo estético e argumental. Con esta peza, Vidal Bolaño entrou nos arrabaldes, no vida suburbana e o que, seguramente é máis importante, noutra forma de ver os individuos, moito máis relacionados coa súa circunstancia e moito menos capaces de se facer cargo do seu destino. A pesar de ser o dramaturgo que con máis regularidade estrea en Galicia, case sempre coa súa compañía, Bolaño considera que o teatro galego restrinxe cada ano o labor dos autores, dos novos e dos vellos, e que nesa decisión hai unha mestura de circunstancias, dende o conservadurismo á ignorancia. Saxo tenor foi un punto de inflexión no teatro galego. En moitos sentidos, foi unha inauguración que non tivo continuidade. O texto desa montaxe, sen embargo, sobreviviu como un referente dramatúrxico.

O escritor que retratou a Galicia do século XX

Roberto Vidal Bolaño quixo que Galicia tivese un teatro propio que manexase argumentos propios. Definiu unha maneira de escribir para a escena e a súa decisión foi decisiva para a posta en marcha do teatro profesional galego. Había un teatro por inventar e alguén tiña que poñerse a facelo. Foi Roberto Vidal Bolaño quen se puxo a artellar un teatro galego autosuficiente, capaz de explicarse a si mesmo mentres explicaba o país ao que pertencía. Un teatro interesado en conseguir maiorías e conectar as linguaxes que estaban por vir coas que sobreviviran aos anos da represión. RVB foi un home práctico e un dramaturgo multitarefa. Foi precoz e serio, discutidor e irónico. Converteu unha dedicación nun oficio, pero non foi maxia nin potencia sindical: foi teimosía e habilidade.

Smith & Cía (Conto inxenuo)

Antes, quen tiña cabalos era rico. Quen tiña vacas era rico. E tamén era rico quen tiña árbores ou prados ou máquinas ou casas de pedra. Pero un día os ricos, cansos de tantas trafegas coas cousas, decidiron que non querían manchar as mans nas releas de obxectos, pensaron en dar con algo para intercambiar …

Rebeca e as nubes

Rebeca pintou as nubes corre correndo porque acababa o verán e o sol aínda estaba espido. Mirounas pasar como ovellas distraídas pacendo herba aquí ou acolá. A máis cativa de todas, vermella polo esforzo de seguir o rabaño, parou a mirar para a nena e pareceulle tan pequena coma ela. Rebeca deu logo cun coro …

A morte crónica

A situación de Níxer é malísima. Dito así é inxenuo e obvio. O malo das obviedades é ter que repetilas e que o mundo as escoite como tal e ao tempo negue a maior: a situación de África é malísima, vale, xa o sabemos. Na última parte da frase péchase un dos grandes cinismos de occidente. A …

Madrugada chegou

Presentou batalla toda a noite e non a deu por perdida. Desque entrara, encontrándose tan a disgusto. Percorrendo o campo arriba e abaixo a pesar de xogar fóra da casa. Pasaba pola beira dos grupos buscando caras, tentando encontrar unha ollada que devolvese certa amabilidade. Era unha operación de tanteo delicada, rápida, inapelable. Pasaba camiñando …

Frasco de nervios

As televisións medían medio metro de ancho. Quizais debería dicir de profundidade. Era por causa do tubo catódico: canto máis grande era a pantalla, máis longo tiña que ser o fondo. Asomarse á parte de atrás do televisor era case tan interesante como mirala de fronte, excepto cando puñan Eliot Ness. O máis interesante das …

Semper fidelis

Debe ser un costume do exército ianqui facer un baile de gala antes de marchar á guerra. Xa o recordaba da época de Fort Apache. Facíao, supuña, para que recibir a nova de marchar tivese suficiente solemnidade ou, tamén, para que algún oficial puidese lucir circunstancia digna ao pronunciar que o rexemento sairía ao amencer. …

O colapso que seremos

Un colapso non é un accidente. É un proceso con mal fin. Un proceso que acaba mal pese a que polo camiño todo o mundo saiba que vai acabar mal. En moitos sentidos, un colapso é o resultado de non querer entender correctamente os síntomas. Os electorais, os económicos, os políticos. L’Effondrement (O Colapso) é unha serie sobre …

Terceiras, cuartas, quintas, sextas…

E ti onde vives: na realidade ou na ficción? Esteas onde esteas pasan cousas similares: unha case permanente manipulación do discurso para que a condición universal de espectador que é ser cidadán poida sentirse tranquilo e sorprendido. Incluso sorprendido da súa propia tranquilidade.

Historias dun home que contaba historias

Xabier P. Docampo desapareceunos a semana pasada. A memoria devólvenos a súa actitude de contador de todas as historias e dese humor que servía para baixar os santos e subir a xente. (Hai catro anos do texto e algúns máis das historias, pero ser, son as mesmas).

Inmunidade de rabaño

Hai moitos días que somos un candor atado a unha reliquia do progreso. E non distinguimos se a corda que levamos no pescozo é condena ou liberación. Cando novos escoitamos as promesas dos pisos de tres cuartos, pero en lugar de recibir as chaves en man déronnos unha espátula para quitarlle a ferruxe á formigoneira. …

Polas paredes

Xa sabes como vai. Verao en Ourense. A única onda que sobrevive é de calor. Tes os horarios de toda a vida. Os dunha cidade funcionarial na que ti non es funcionario. Tes os horarios dun mundo que non pasa calor a mediodía. Hai que ir traballar. Dúchaste para as tres e entras na dúbida …

Ramo

Caera alí mesmo. Rebentada. Como se descargara un lóstrego e a fendese. Pero sen fendela. Caera en vertical, sen dramas, sen acenos, sen cámara lenta. Morreu máis instantaneamente que un descafeinado de sobre. El ía ao seu lado e tardou catro ou cinco segundos en recoñecer a gravidade do asunto. Pero non tiña remedio. Caeu …

Materia gris

A caixa era de cartón e, ao abrila, as solapas facían un movemento para deixar paso a un recipiente de cerámica dun gris moi, moi suave. Case branco. Sobre o cartón estaban impresos todos os símbolos da reciclaxe, a ecosostibilidade, a segunda vida das cousas. Para quen tivese memoria a caixa gardaba algún parentesco coa …

Que a forza nos abandone

Cando a Constitución chegou Star Wars xa estaba aquí. A España chegou primeiro o western galáctico con paternidades confusas que o texto magno. Cando Luke aínda non sabía quen era seu pai eu estaba asomado ao galiñeiro do cine Xesteira en Ourense. Era 1977 e agora está moi mal visto dicir que a película e …

Ourense ten máis terrazas ca Liverpool

En Ourense crúzanse moitas liñas. Nunha mañá que anticipa o verao poden cruzarse o himno galego polos altofalantes da clase obreira e o terraceo de vermú con moitos cabezudos e ningún xigante. Crúzanse os ramos de flores maternais coas cruces dos maios e o seu cantiño de copla. Tamén se cruzan The Beatles. The Beatles, non. A memoria sen case banda sonora do grupo musical máis importante da historia.

Confundir as curvas coas alegrías

Pode ser o capricho da propiedade ou a debilidade do Estado fronte ao individuo. Pode ser o carácter sinuoso que chega ao mapa desde a identidade colectiva. Hai algo torcido na inmediatez do horizonte no que a Academia pode encontrar unha reafirmación da fermosura decimonónica. Unha vitoria do bucolismo fronte á tiranía da praxe. Tamén …

Praza Roxa 1993

As couzas nacen no esquecemento. Nacen e medran comendo o feltro dos sombreiros, a tea das bandeiras. Merendan os libros de historia e van deixando nas páxinas pequenas erupcións volcánicas como lagoas para o porvir. Agora mesmo estarán no medio dunha enchente de palabras como revolución, proletariado, camarada, e deixarán para a sobremesa unha especialmente …

Jack and Jackie, Miles and Frances, papá e mamá

O automóbil ten chófer. Jackie non imaxina ir en coche doutro xeito. Gústanlle os Cadillacs, pero non lle pon problemas a ir nun Lincoln descuberto por máis negro que sexa. Non concibe conducir atravesando unha cidade. Demasiadas cousas ás que prestar atención. John vai ao seu lado. É alto, loiro e ten a promesa correcta …

Eu tiven unha granxa no San Amaro

A melancolía pode matar. De feito, mata. Non se coñecen os datos porque ninguén pensa que sexa relevante ou que mereza cambio. A melancolía mata como mata a burricie ou como a ignorancia. Ou a sanidade mal atendida. Mata como matan as contas mal botadas. Tampouco hai que poñerse dramáticos… Mata como mata a vida, pero neste caso non lle damos a importancia que ten. Estamos en guerra contra a melancolía pero non nos enteramos porque imos perdendo. 

Que me queres, cabrón

Que o sol levase dúas horas presidindo o horizonte matinal non era a causa da súa alegría. Saltou da cama, puxo os pantalóns curtos e correu contra a cociña. Mamá, vou buscar o pan. Mirou o reloxo e acelerou o paso. Entrou na panadería e buscou o mostrador pequeno. Detrás estaba ela: dúas coletas e …

Acordes e desacordos

Alguén asegurou que na música popular hai dúas categorías: The Beatles e o resto. Pasados cincuenta e dous anos da súa disolución quedaban poucas cousas novas por ver da banda máis influínte de todos os tempos, pero Get Back era unha delas. A docuserie que Peter Jackson montou sobre as ilimitadas horas de gravación do que se chamaba Let it Be demostra, unha vez máis, que hai sempre unha diferenza entre o grupo e o resto. Incluso chegado ao final. Get Back, podía ser un final, pero non era o declive.

Step inside

Para entrar no bosque hai que aceptar tres condicións. As árbores son metódicas, resisten en pé, sen aliñar, ao mellor sol do día. Moven suavemente os rumores como os corredores despois dunha dimisión. Hai un monte sen adornos, algunhas mostras de abandono, un camiño sen alternativas e unha cancela que civiliza o conxunto. É unha …

Reparto de poderes

Avanzaba polo corredor decatándose de que a rotación da Terra non era suficientemente rápida para el. Faltáballe paciencia para esperar polos ciclos que poñen día e noite sobre as casas e con lentísima desesperación remoía as desculpas de mal pagador. Avanzaba polo corredor coas imaxes claras: haberá sorrisos de complicidade e haberá sorrisos de burla. …

Sushi para dous

Hai anos recibira a noticia da súa morte como cando acaba unha parella: circunstancias que cambian sen sentido. Portas que desaparecen dos corredores das casas dun día para outro. E todos os días golpes contra o mesmo tabique. A noticia déranlla sen rodeos e quedárelle colgando moito tempo. Incluso sen motivo.  A noticia resistiu moito tempo. Porque ela era …

Carta de Theo

Querido Vincent: Espero que pola presente esteas ben e que Ibiza teña o clima que buscabas. Amsterdam está a ter un verán tranquilo. Moita, moita xente e as mesmas dúbidas de sempre. Creo que deberías pensar seriamente en pasar algún tempo aquí. É o momento. Hai unhas casas discretas por Hoekenes, xunto ao parque e …

Venderemos nós

Cando seu pai vendeu as terras non sentiu ningunha dor. Quizais alivio. Estaba máis necesitado de novidades que desa condena segura da rural lex. Estaba canso da paz sen horizonte, da sesta dos veraos, das sombras dos xardíns e dos bichos da horta. Estaba canso de todo e todo lle resultaba imposición. Cando seu pai …

Hamlet Acusador

Tiña o amor enfermo de párkinson. Tiña o corazón ferido, de aurícula a ventrículo, polas frechas da aldraxante fortuna e, cada vez que comezaba a declamar, un mundo de bolboretas axitáballe o corpo e traíalle o recordo da cara aboiando onda os nenúfares. Subía ás táboas seguro de si mesmo, pero en canto o príncipe …